Technisch geletterd in de derde graad SO

Ontdek op de website www.design2030.be een boeiend project voor de derde graad van het secundair onderwijs.

Nieuwe versie 2009

Vanaf januari 2010 kan u kennis maken met vernieuwde Alimento-werkboeken (versie 2009). Hieronder een overzicht van enkele aangebrachte verbeteringen.

Geleidelijkheid en aansluiting met andere media.
Een aantal onderdelen vonden leerlingen moeilijk.
Typisch voorbeeld 1: herwerking logistieke keten oude blz 12 tot 15 versus nieuwe blz A-stroom 12 tot 17. In een groot schema worden begrippen die reeds in de didactische film geïntroduceerd worden uitgelegd. De leraar kan ook gebruik maken van de kijkvragen in de handleiding om de waarneming te intensifiëren.
Typisch voorbeeld 2: Natuur en techniek Oude blz 116- 124 versus nieuwe 126-134 (A-stroom).
De ingebrachte context en informatie in de bestaande versie was te arm om een rijk klasgesprek te garanderen. De voorafgaande opdrachten werden eenduidiger gemaakt en voorzien van recente(re) informatie onder de vorm van diagrammen en grafieken. Er werd ook een bijkomende “concept foto” (blz. 132 - A-stroom) toegevoegd die samen met de activiteit rond “energie voor voedsel” meer diepgang kan geven aan klasge-sprekken rond een bewust gebruik van voedingsproducten.

Cognitieve doelen meer beklemtonen in lay-out
Het was voor leerlingen niet altijd duidelijk wat de belangrijkste congnitieve leerstof was in de werkboeken.
Typisch voorbeeld 1 Smaakwiel blz 32 oud versus blz 36 nieuw (A-stroom).
Typisch voorbeeld 2. Koolhydraten blz 39 oud versus blz 43 nieuw (A-stroom).
De layout in deze voorbeelden is aangepaster aan de didactische doelen: het is nu duidelijker welke de cognitieve doelen zijn en welke onderdelen informatief zijn. In het laatste geval werden de informatieve delen aangeduid met een "i"-icoon.

Narratieve verwerking van inhouden
Het gebuik van verhalen in techniek kan helpen om de leerlingen meer te betrekken bij de menselijke beleving van techniek. Zo kunnen aspecten van horizonverruiming, zingeving en het expliciteren van waarden bij het maken van keuzes in techniek op een didactisch interessante manier aan bod komen.
Typisch voorbeeld 1: logistieke keten en bewaringstechnieken bananentransport: blz 61 oud versus blz 65 nieuw (A-stroom). Het nieuw deel focust ook meer op hoe techniek evolueert in de tijd en zich aanpast aan nieuwe behoeften.
Typisch voorbeeld 2: horizonverruiming ontwerpactiviteit naar praxis in bedrijven: blz 105 oud versus blz 111 nieuw. De vroegere tekstpassages werden verwerkt in een voor jongeren veel aantrekkelijker vorm: directer, meer context inbrengend, meer inleving toelatend en talig interessanter.
Er werden ook concept cartoons rond “creativiteit” (blz 114 A-stroom) en “techniek” (blz 143 A-stroom) in deel III en deel IV van het werkboek toegevoegd: meer achteraan in het boek opdat de leerlingen doorheen het leerproces voldoende ervaringsbasis zouden opbouwen om via talig rijke werkvormen hun denkbeelden en concepten te verfijnen. De concept foto op blz 132 (A-stroom) nodigt de leerlingen uit om hun eigen waarden op verhalende wijze in te brengen.

Geleidelijkheid ontwerpproces
Het ontwerpen is niet altijd eenvoudig voor leerlingen. Het proces van oplossingen zoeken en kiezen kan ondersteund worden door experimenteermomenten met grondstoffen, materialen en technieken (ontwerpen met handen en hoofd). In de werkbladen werd de divergente fase van ideegeneratie en ideeselectie ondersteund door een reeks deelvragen. Blz. 97 oud versus 102-104 nieuw (A-stroom).
De compacte manier van vastzetting in een ontwerpproces verloopt nu meer geleidelijk. Het proces van ideegeneratie en ideeselectie verliep in één zgn. “ideeënkaart”. Dit is voor veel leerlingen te compact. Deze aanloop werd geleidelijker uitgewerkt door een meer logisch-lineaire aanzet in te bouwen waarbij het keuze-proces uitgesplitst wordt in verschillende stappen. Het cognitief-creatieve proces waarbij dwarsverbindingen kunnen ontstaan tussen verschillende oplossingen voor de gewenste productfuncties kan dan in een tweede fase nog ontstaan in de ideeënkaart.

Versie voor de B-stroom
De grote ontwerpprincipes bij het realiseren van een aparte versie voor de B-stroom: eenvoudiger taalgebruik, meer visuele ondersteuning (zie hiervoor vooral deel II), de stap “5” (duiden) bij practica is meer concreet uitgewerkt en aangepast aan de ontwikkelingsdoelen voor de B-stroom. Het onderzoek van behoeften bij de ontwerpopdracht is bijvoorbeeld veel minder analytisch en vertrekt vanuit een eenvoudige probleemstelling. Delen die de te realiseren ontwikkelingsdoelen voor de B-stroom te ver overschrijden werden in overleg met ervaren leraren in de B-stroom weggelaten. Hiertoe werd in het kader van het pwo-project "Gewetech" van de Arteveldhogeschool in Gent op 27 november 2008 een focusgroep georgansiseerd.

Taal en techniek
Deze onderdelen zijn volledig nieuw in het werkboek Alimento. Er werden onder andere woordenlijsten, taal-oefeningen, spreekkaders en concept cartoons toegevoegd.